DELUSIONAL – หลงผิด
โดยมานิตศรีวานิชภูมิและอัครานักทำนา
พิธีเปิดนิทรรศการ: วันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2569 ตั้งแต่เวลา 18.00 ถึง 21.00 น.
ระยะเวลานิทรรศการ: วันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2569 ถึง 12 เมษายน 2569
West Eden Gallery, 45/2 ซอยสุขุมวิท 31
1PROJECTS ร่วมกับ West Eden ภูมิใจนำเสนอ “DELUSIONAL – หลงผิด” นิทรรศการที่ตั้งคำถามต่อสภาวะของประชาธิปไตยไทย ภายใต้โครงสร้างทางการเมืองที่กล่าวอ้างว่าเป็นประชาธิปไตย แต่กลับปฏิเสธแก่นแท้ของระบอบนั้นอย่างเป็นระบบ
นิทรรศการนี้ได้นำเสนอผลงานของสองศิลปิน มานิต ศรีวานิชภูมิ และ อัครา นักทำนา ที่ร่วมกันสำรวจความเป็นจริงอันบีบคั้นของชีวิตภายใต้โครงสร้างทางการเมืองและอุดมการณ์ของประเทศไทย สะท้อนให้เห็นความจริงที่ว่า ‘ความเป็นพลเมืองไทย’ มิได้ถูกนิยามจากการมีส่วนร่วมในระบอบประชาธิปไตย หากแต่เกิดจากการแบกรับผลพวงของความล้มเหลวของระบบการเมืองต่างหาก
แนวคิดนี้ได้นำเสนอผ่านสัญญะอันเฉียบคมของศิลปินทั้งสองท่าน ที่ทั้งเปรียบเทียบและเผยให้เห็นว่ารัฐใช้อำนาจในการควบคุม ปิดบัง บิดเบือนสิทธิ ลบเลือนเสรีภาพของประชาชนชาวไทยซึ่งจำต้องทนรับผลพวงจากความบกพร่องของระบบนั้น ผลงานแต่ละชิ้นได้ชี้ให้เห็นถึงระบบอำนาจที่บีบรัด บิดเบือน และค่อยๆ ลดทอนความเป็นมนุษย์ของประชาชน ผู้เป็นกลุ่มเดียวกับที่รัฐอ้างว่าตนกำลังรับใช้อยู่
การเป็นพลเมืองในประเทศที่เรียกตนเองว่าปกครองด้วยระบอบประชาธิปไตยจะมีความหมายได้อย่างไร เมื่อแม้แต่อากาศที่ใช้หายใจและความเห็นต่างล้วนถูกควบคุมโดยอำนาจที่ไม่อาจแตะต้องได้ เราในฐานะประชาชนชาวไทยกำลังมีความเชื่อที่บิดเบือนอยู่หรือไม่ ความคิดของศิลปินยังคงถูกต้องอยู่ไหม หรือแท้ที่จริงแล้ว เราทุกคนกำลังตัดสินความจริงภายนอกอย่างคลาดเคลื่อน แม้จะมีหลักฐานปรากฎอยู่ตรงหน้า
หรือว่า
เราทุกคนกำลัง “หลงผิด” อยู่?
ถ้อยคำจากศิลปิน
อัครานักทำนา
ฝันล้ม (2562)
อนุสาวรีย์ประชาธิปไตยเป็นเหมือนตัวแทนที่ป่าวประกาศอย่างภาคภูมิว่า ประเทศไทยปกครองด้วยระบอบประชาธิปไตยที่ดูมีความเจริญทัดเทียมอารยประเทศ แต่ความเป็นจริงอาจไม่ได้สวยหรูขนาดนั้น คลื่นรบกวนมากมายแทรกแซงมาเป็นระยะๆ โดยอำนาจบางอย่าง ทำให้ประชาธิปไตยของไทยเดินทางอย่างกระท่อนกระแท่น ตั้งแต่เปลี่ยนการปกครองในปีพ.ศ. 2475 มีการรัฐประหาร 13 ครั้ง จำนวนรัฐธรรมนูญที่มีมากถึง 20 ฉบับ เป็นเสมือนหลักฐานที่โดดเด่น และสื่อความหมายมากกว่าอนุสาวรีย์ปูนที่เอาไว้ให้รถขับรถวนผ่านหรือเอาไว้วางกระถางดอกไม้เสียด้วยซ้ำ
งานภาพถ่ายชุดนี้ คือการถ่ายภาพอนุสาวรีย์ประชาธิปไตยจากหน้าจอทีวีที่เกิดสัญญาณรบกวนจนทำให้เกิดภาพที่บิดเกลียว เป็นคลื่นขาดๆ หายๆ ชาวบ้านเรียกปรากฎการณ์นี้ว่า “ภาพล้ม” ประชาธิปไตยไทยก็เหมือนกับภาพเหล่านี้ เปราะบาง อ่อนไหวราวกับภาพฝัน แทรกแซงง่าย ล้มง่าย จนในที่สุดบีบให้ประชาชนต้องลุกขึ้นเอามือไปตบหลังทีวีให้ภาพกลับมาดูได้อีกครั้ง
มานิตศรีวานิชภูมิ
ภาพเหมือนบุคคลพลเมืองไทย
สิงหาคม 2564 หรือ 4 ปีก่อน มีคลิปวิดีโอภาพตำรวจกลุ่มหนึ่ง กำลังซ้อมผู้ต้องหาด้วยวิธีง่ายๆ แต่เหี้ยมโหด คือเอาถุงหิ้วพลาสติกคลุมหัว เคราะห์ร้ายตำรวจพลั้งมือผูกรัดถุงแน่นนานไปหน่อย ทำให้ผู้ต้องหาขาดอากาศหายใจจนเสียชีวิตคามือตำรวจกลางห้องสอบสวนของโรงพัก
คลิปนี้เป็นข่าวใหญ่โด่งดังและสะเทือนขวัญคนทั้งสังคม ทำให้เห็นว่าชีวิตคนไทยภายใต้น้ำมือของกระบวนการยุติธรรม มีสภาพไม่ต่างอะไรกับสัตว์ในโรงเชือด ช่างไร้ค่า ไร้ความเป็นมนุษย์เสียนี่กระไร
มานิต ศรีวานิชภูมิ นำเหตุการณ์เหี้ยมโหดที่ยากจะลืมดังกล่าวมาเป็นแรงบันดาลใจในงานชุดใหม่ “ภาพเหมือนบุคคลพลเมืองไทย” จำนวน 6 ชิ้น เพื่อสะท้อนให้เห็นว่า หน้าตาพลเมืองไทยนั้นไม่ต่างกับการมีถุงพลาสติกลายทางสีธงชาติครอบหัวอยู่ตลอดเวลา นี่คือสีของอุดมการณ์สามเสาหลัก ‘ชาติ – ศาสน์ – กษัตริย์’ ที่มีอิทธิพลและอำนาจเหนือกว่ารัฐธรรมนูญอันว่าด้วยสิทธิและเสรีภาพ
ซึ่งพลเมืองไทยต้องดิ้นรนอยู่ภายใต้ถุงธงชาติที่ผู้มีอำนาจนั้นจะเมตตาบีบรัดมัดแน่นให้มีอากาศหายใจแค่ไหน ขณะที่สองมือของพวกเขาถูกพันธนาการด้วยกุญแจมือแห่งกระบวนการยุติธรรม
นี่ไม่ใช่ภาพเหมือนบุคคลพลเมืองที่เต็มไปด้วยรอยยิ้มสยามอย่างที่เราเห็นบนแผ่นโปสเตอร์การท่องเที่ยว แต่มันคือภาพเหมือนที่สะท้อนสภาวะภายในจิตใจของบุคคลพลเมืองไทยที่บางคนอาจไม่กล้ายอมรับหรือหันมามอง
ประวัติศิลปิน
อัครานักทำนา ศิลปินภาพถ่ายและภัณฑารักษ์ เกิดเมื่อปี 1979 และเติบโตที่กรุงเทพฯ งานภาพถ่ายของเขาได้เข้าร่วมแสดงในหลายๆ เทศกาลภาพถ่าย เช่น Miami Street Photography Festival 2013, Singapore International Photo Festival 2016, Photo Bangkok Festival 2015-2018, Dali International Photo Festival 2019, ฯลฯ Signs หนังสือภาพถ่ายของเขาถูกนำเสนอที่งาน NY Art Book Fair 2016 จัดขึ้นที่ MoMA PS1 และถูกจัดเก็บไว้ที่ Franklin Furnace Archive and MoMA Library ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของ Anamorphosis Prize 2016
อัคราก่อตั้ง CTypeMag ตั้งแต่ปี 2016 และเปิดแกลลอรี่ภาพถ่ายในกรุงเทพฯในปี 2021 มุ่งหวังที่จะสนับสนุนศิลปะภาพถ่ายร่วมสมัยจากทั่วโลกโดยเฉพาะศิลปินที่ยังไม่เป็นที่รู้จัก ในส่วนของการเป็นภัณฑารักษ์ อัคราคัดเลือกผลงานภาพถ่ายไปจัดแสดงในหลาย ๆ นิทรรศการ เช่น นิทรรศการภาพถ่ายกลุ่ม “นักตีความ” ในปี 2022 ที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะไทยร่วมสมัย (MOCA) “ภาพถ่ายไม่โกหก” ในปี 2024 ที่หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) เขาเขียนหนังสือ “ข้อสังเกตบางประการเกี่ยวกับศิลปะภาพถ่าย” ในปี 2025 ปัจจุบัน อัคราเป็นศิลปินภาพถ่าย และภัณฑารักษ์ให้กับทางคัดมันดูโฟโต้แกลลอรี่
มานิตศรีวานิชภูมิ ศิลปินภาพถ่ายผู้สร้างสรรค์และบุกเบิกวงการภาพถ่ายร่วมสมัยของไทยมาอย่างยาวนาน ผลงานอันเต็มไปด้วยสีสันของเขามีเนื้อหาเสียดสีวิพากษ์วิจารณ์สังคม การเมือง และศาสนา ทั้งเคยเข้าร่วมแสดงในนิทรรศการและเทศกาลศิลปะนานาชาติสำคัญๆ มาแล้วมากมาย อาทิ เวนิส เบียนนาเล่ (อิตาลี ๒๕๔๖), ฟูโกโอกะ เอเชียน อาร์ต ไทรเอ็นเนียล (ญี่ปุ่น ๒๕๔๒), เอเชีย-แฟซิฟิก ไทรเอ็นเนียล (ออสเตรเลีย ๒๕๕๒), กวางจู เบียนนาเล่ (เกาหลี ๒๕๔๙) และ โฟโต้ เอสปาญ่า (สเปน ๒๕๔๔) เป็นต้น ผลงานของเขายังได้รับการสะสมโดยพิพิธภัณฑ์นานาชาติ อาทิ Maison Europeenne de la Photographie (ฝรั่งเศส), Deutsche Bank (เยอรมัน), Queensland Art Gallery (ออสเตรเลีย), National Gallery of Australia, National Gallery Singapore และ Asian Art Museum of San Francisco (สหรัฐอเมริกา) เป็นต้น ในปี ๒๕๕๐ เขาได้รับรางวัล Higashikawa Photo Prize จากญี่ปุ่น และปี ๒๕๕๗ กระทรวงวัฒนธรรมฝรั่งเศสได้มอบเครื่องราชย์อิสริยาภรณ์ด้านศิลปศาสตร์ให้แก่เขา นอกจากนี้มานิตยังเป็นอาจารย์พิเศษสอนวิชาภาพถ่ายร่วมสมัยให้กับคณะนิเทศศาสตร์ จุฬาฯ และเป็นวิทยากรรับเชิญให้กับสถาบันภาพถ่ายในต่างประเทศอีกด้วย
